سوپ ایده با خوشه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی نوشتاری

در جست‌جوی اطمینان از دست‌رفته

تجسم کنید دچارآشفتگی و درهم‌ریختگی خاصی برای نوشتن شدید.
برای نوشتن کپشن اینستاگرامی، پست جدید سایت‌تان، توئیت کردن یک پاراگراف و حتی نوشتن از دغدغه‌های روزانه‌تان برای دوست‌تان توی تلگرام هم دچار تردید و آشفتگی هستید.
مدام یک خط کلمه می‌نویسید و دوباره خطش می‌زنید و مدام به فکر نظر مخاطب هستید.
به دنبال روشی که بتوانید در اولین خط نوشته‌تان با او ارتباط بگیرید.
از همین رو مدام در حال ویرایش و خط‎ ‌زدن هستید.
نیم ساعت گذشت و شما ماندید و یک برگه سیاه خط‌خورده.
درست در همین لحظه است که شروع می‌کنید به استدلال منطقی آوردن و متقاعد کردن خودتان که نوشتن یک امر سخت و بی‌نتیجه است و از همان اول هم می‌دانستید که در این راه استعدادی ندارید.
دفتر و کتاب را جمع می‌کنید و ایده‌ها و تداعی‌های ذهنی‌تان را گوشه‌ی انباردانی ذهن به حال خودشان رها می‌کنید و به خودتان قول می‌دهید تا مدتی سمت نوشتن نروید چون برای نوشتن دست و دل‌تان به یک خط کلمه نیز نمی‌رود.
نگران نباشید این آشفتگی ظاهری برای هر دغدغه‌مندی در نوشتن اتفاق میفتد.
به احتمال زیاد شما در این لحظات، در تصوراتتان به دنبال از چه، چه کسی، چه زمانی و چطور نوشتن هستید. هنوز در ذهن‌تان، به جای پروراندن ایده، به دنبال اطمینان حاصل کردن از عدم توانمندی‌‌تان در نوشتن هستید.
این آشفتگی ظاهری به دنبال فشار مزمنی است که به خود آوردید تا یک معنا و مفهوم را پیدا کنید و دست به کار نوشتن شوید اما چون با شکست در پیدا کردن مفهوم مواجه شده‌ایدبرای مدتی نوشتن را به حال خود رها می‌کنید.باور کنید که تمامی این اوضاع در ابتدای امر نوشتن و شروع هر نوشته‌ای، کاملا طبیعی است.
از این سو که ما قدرت گشاده‌رویی‌مان به حوادث محیط اطراف هنوز قدرت نگرفته‌است و هنوز نتوانستیم به درستی از محیط اطرافمان و حوادثی که در اطراف رخ می‌دهد آگاهانه سود ببریم.

پس بهتر است این‌گونه بیان کنم که هنوز شگفت‌زدگی‌ و حیرت‌مان از وقایع را برای نوشته‌شدن و به رشته‌ی تحریر درآمدن جدی نگرفتیم.

وقتی خوشه، نوشته زایید

گابریله لوسر ریکو نظریه‌پرداز در زمینه‌ی نوشتن خلاق که با ابداع خوشه‌سازی در کتاب نوشتن خلاق منشا الهامات من در در نوشتن این مقاله را فراهم کرد می‌گوید:
«طبیعت با افراط غیرضروری در پی بقای خویش است. کافی است به تخم‌های گیاهان بیندیشیم که بر زمین می‌ریزند و تنها جزء کوچکی از آن‌ها ریشه می‌کنند و درخت می‌شوند؛ یا به تقریبا پنج هزار زنبور عسل نر بیندیشیم که تنها علت وجودیشان تضمین باروری کردن یک زنبور عسل ماده است یا به میلیون‌ها اسپرم که برای بارور کردن یک تخمک با هم رقابت می‌افتند.»
در نوشتن نیز شرایط به مثابه‌ی طبیعت و افراط غیرضرورش در بقا است. در نوشتن روزانه هزاران هزار ایده‌ی خلاق نوشتاری به ذهن خطور می‌کند درست پیش از آن‌که نیت نوشتن داشته‌باشیم. وقتی کمی بیشتر فکر می‌کنم می‌بینم ایده برای نوشتن در روزانه‌ی زندگی افراد کم نیست اما چیزی که در آن‌ها کم‌رنگ است، روش سود بردن و به عمل نشاندن این ایده‌هاست.
خوشه‌سازی به عنوان یک تکنیک ابداع شده توسط گابریله.ال.ریکو که در کلاس‌های نوشتن خلاقش مورد آزمایش قرار گرفت و گزینه‌ی‌ مناسبی برای به عمل نشاندن ایده‌های نوشتاری است.
در این ارتباط باید به تعریفی که ال.ریگو در ارتباط با خوشه‌سازی بیان می‌کند اشاره کنم.
«خوشه‌سازی یعنی بافتن «شبکه‌ی ایده‌ها»، این «کلید جادویی» این اولین گام تعیین کننده به ما یاری می‌رساند تا تفکر مفهومی و منطقی را که در پی یافتن نظم است، دور بریزیم و به جهان رویاها، اندیشه‌های بی‌هدف، اتفاقات، احساس‌ها و تصاویر ذخیره‌شده در حافظه دست یابیم.»
من همیشه طرفدار کنار گذاشتن منطق و مفاهیم در نوشتن هستم. حداقل در دست‌نویس اول هر نوشته‌ای مشتاق بی‌پروانویسی و آزاد کردن تداعی‌های تصویری ذهن هستم و خوشه‌سازی گزینه‌ی مناسبی است که به راحتی خاطرات، تفکرات و احساسات تلنبارشده یک گوشه‌ از ذهن را سازمان‌یافته در اختیار نوشته‌ها قرار می‌دهد.
برای عملی کردن ایده‌های ذهنی‌مان در نوشتن نمی‌توانیم خودمان را تحت فشار و اجبار قرار دهیم چون دوست داریم که خروجی نوشته چیزی شود که دلخواه ذهن‌مان است اما می‌توان برای ایده‌های رسیده به ذهن پیش از نوشتن، خوشه ساخت.
جان گاردنر محقق ارشد دانشگاه آکسفورد و دانشکده‌ ال سول و صاحب کرسی استادی فلسفه حقوق آکسفورد می‌گوید:
«هر کابوسی نشان گنجینه‌های قدرت تصور پنهان در روح آدمی است. آنچه هر نویسنده‌ای- چه تثبیت شده چه تازه‌کار- به آن احتیاج دارد، سحر یا کلیدی است که بتواند با آن با خود تماس حاصل کند.»
به استناد این حرف چه کلیدی بهتر از خوشه‌سازی برای آغاز نوشتن است.
خوشه سازی چیست؟
تجسم کنید باید در همین لحظه یک خوشه‌ی انگور را در روی کاغذ جلوی‌رویتان ترسیم کنید.
اولین کار کشیدن دانه‌های انگور به دنبال هم است تا دانه‌ها در کنار هم یک خوشه‌ی انگور را بسازند.
شاید کشیدن تارهای عنکبوت هم دست کمی از خوشه‌های انگور نداشته باشد. برای کشیدن تارها در کنار هم باید به ردیف از مرکز، تارها را ترسیم ‌کرد.
هر دوی این‌ها‌ اشکالی از طبیعت‌اند که از اجزای به‌هم پیوسته تشکیل شدند. افکار و تصورات ذهنی ما نیز از این نظام مستثنی نیستند.این افکار می‌توانند به شکل، دسته‌های به هم پیوسته درآیند.
اگر به ساختار یک جمله نگاه کنید، می‌بینید متشکل از اجزایی مرتبط یعنی کلمات‌اند. هر کلمه می‌تواند دربرگیرنده‌ی معانی و تداعی‌های متفاوتی باشد که با کنار هم قرار دادنشان به نویسنده در بسط مفاهیم ذهنی یک نوشته کمک می‌کند و به خواننده در تداعی اندیشه‌ها و احساسات.
حال باید از «کلمه» که می‌تواند بار معنایی متفاوتی را در یک جمله ایجاد کند صحبت کنیم و با خوشه‌سازی هماهنگ‌اش کنیم.

با احتیاط بخوانید! کلمات تحریک واژگانی می‌کنند
یک واژه می‌تواند در ذهن هر فردی تداعی‌گر مفاهیم و مضامین مختلفی باشد. کلمات همچون محرکی در کوتاه‌ترین زمان ممکن، ذهن را به سمت معانی حرکت می‌دهند. امتحانش مجانی است.
بیایید یک کلمه را در نظربگیریم، مثلا مدادسیاه.
با شنیدن کلمه‌ی مدادسیاه کلماتی چون مدرسه، تراشیدن،کاغذکاهی، اول مهر، تراش‌دستی، استدلر و… تداعی می‌شود.
می‌توانیم یک کلمه دیگر نیز امتحان کنیم، مثلا زمان.
تداعی‌هایی که با شنیدن کلمه‌ی زمان به ذهن می‌رسد می‌تواند کلمات زیر را شامل شود:
دیر رسیدن، عجله، شتاب، صرفه‌جویی، ذخیره، سرمایه، رها شدن و… .
این کلمات بدون فکر قبلی در کمترین زمان ممکن به ذهن خطور می‌کند که همان احساسات و تجربیاتی هستند که برای شروع نوشتن بسیار ارزش‌مند و اثرگذارند.

خوشه‌نویسی درواقع نوعی تندنویسی تفکراتی است که پیش از نوشتن، به دسته‌بندی و ایجاد نظم در ذهن کمک می‌کند.زمانی‌که یک کلمه را به عنوان هسته‌ی مرکزی انتخاب می‌کنید و در دایره‌ای در مرکز کاغذ می‌کشید، به دنبال آن تداعی‌های ذهنی‌ای دیگری ایجاد می‌شود که این تداعی‌ها خود کلمات دیگری را به خوشه اضافه خواهد کرد.
دیر رسیدن، تاخیر را تداعی می‌کند
عجله، شیطان را تداعی می‌کند.
صرفه‌جویی، خساست را تداعی می‌کند.
ذخیره، محظه را تداعی می‌کند.
سرمایه، مال را تداعی می‌کند.
پس هر تداعی، تداعی‌های دیگری را به خوشه اضافه می‌کند که ممکن است از نظر منطقی، هیچ‌گونه ارتباط خاصی میان واژگان در خوشه نباشد. چراکه نوع احساسات نسبت به واژگان متفاوت است اما می‌توان حین نوشتن از این تداعی‌ها، ارتباط معناداری میان‌شان کلمات ایجاد کرد.
چاشنی اصلی با طعم کلمه:
پیش از نوشتن، اصلی‌ترین دغدغه‌ی ما موضوع نوشتاری است.اینکه از چه موضوعی شروع به نوشتن کنیم. برای این کار پیشنهاد میکنم یک کلمه را به عنوان موضوع اصلی نوشته‌تان انتخاب کنید تا خوشه‌تان حول این موضوع ساخته شود.
حالا تجربیات و احساسات درون‌تان را در قالب کلمات دیگری در دایره‌های اطراف کلمه‌ی اصلی بنویسید.
مته به خشخاش نگذارید و به تفکر مفهومی‌تان کوچکترین بهایی هم ندهید چون ممکن است در چاله‌اش گرفتار ‌شوید و این کار را احمقانه فرض کنید، اما مهم این است که تداعی‌های لحظه‌ای را در قالب یک کلمه ثبت کنید و به جزئیات بی‌اهمیت باشید.
باید حین خوشه‌سازی به ذهن، اجازه‌ی بازیگوشی داد و به دنبال ایجاد ارتباط معنایی نبود و اجازه داد هر دسته، به هر سمتی که می‌خواهد برود تا به نقطه‌ی اصلی نوشته برسد.
خاطرتان باشد کلماتی که در ادامه‌ی خوشه‌سازی‌تان می‌آیند، شخصیت نوشته‌ی شما را شکل می‌دهند و صدای خاطرات و احساسات شما در این کلمات جاری می‌شود. در این صورت است که نوشته‌هایتان طبیعتی از ذهن شما می‌شود.یک نقطه قوت در تکینک خوشه‌سازی این است که هر کلمه قدرت تحریک ذهن شما را برای ایجاد یک تداعی و نفکر تصویری دارد.
تقکر تصویری و مفهومی
تکنیک خوشه‌سازی مرتبط است با تفکر تصویری. برای اطلاع از تفکر تصویری و مفهومی لینک زیر را مطالعه کنید.

نویسنده‌ی درون؛ استعداد نویسندگی خودتان را کشف کنید
در تفکر تصویری به پیوند تصورات حسی، خاطرات و تفکرات اهمیت داده می‌شود.
این تفکر ارتباط ایجاد می‌کند، تصورات را بیدار می‌کند و تداعی‌ها را پیوند می‌زند.
در حالی‌که در تفکر مفهومی ما به دنبال مشخص کردن و تعریف کردن هستیم. وظیفه‌ی طبقه‌بندی، تحلیلی کردن و تعیین حدومرزها و دسته‌بندی کردن جزئیات بر عهده‌ی این تفکر است.

مزیت‌های خوشه‌سازی
از مزایایی که برای این دسته‌بندی و خوشه‌سازی باید تیتروار نکاتی را مطرح کنم:
مزیت اول این تکنیک یاری رساندن به تفکر تصویری در کارکردن روی خاطرات و اطلاعات تلنبار شده‌ی ذهن

مزیت دوم از کار انداختن ساسنورچی درون حین ایده‌پردازی که خود مسبب از بین رفتن ترس از نوشتن می‌شود.
مزیت سوم کسب توان‌مندی در ایده‌یابی و دریافت ایده و الهامات جدیدی است.
مزیت چهارم خوشه‌سازی در این است که این تکنیک یک روند خودساختاردهنده است چراکه در ابتدا به نظر می‌رسد بداهه نوشتن کلمات کاری خودسرانه است اما تداوم یافتن نوشتن خوشه‌ها، به ناگهان مرکزثقل نوشته‌ها را مشخص می‌کند و کلید شروع نوشته زده‌می‌شود.
تمرین خوشه‌سازی:
یک:۱۰ دقیقه از روزتان را به این کار اختصاص دهید.
دو: یک برگه‌ی آچهار را انتخاب کنید و به دو نیمه تقسیمش کنید و وسط نیمه‌ی بالایی کلمه‌ی اصلی را بنویسید و دورش را دایره بکشید و نیمه‌ی پایین را برای نوشتن کلمات خوشه‌سازی بگذارید. خاطرتان باشد به قول گابریله کم‌محتواترین کلمات هم ارزش‌مند هستند چون تداعی‌های بسیار همراه دارند.
سه: به هر کلمه‌ای که به ذهن‌تان می‌رسد اهمیت دهید و به خوشه اضافه‌اش کنید. اصلا به فکر ارزش‌گذاری روی کلمات نباشید و ارتباط معنایی کلمات را ارزیابی نکنید و کلمات را بنویسید و با دایره دورشان خط بکشید در نهایت به یکدیگر وصل‌شان کنید تا خوشه کل بگیرد.
چهار: به فکر جزئی‌گویی نباشید. شما دارید تفکرات تصویر‌تان را تندنویسی می‌کنید و در طی نوشته‌ی اصلی فرصت برای جزئی‌گویی و گسترش خواهید داشت.
تبریک می‌گویم شما شبکه‌ای از تداعی‌هایی که به نظرتان برای یک کلمه‌ی اصلی مفید بوده‌استرا به طور طبیعی ایجاد کردید.
بعد از اتمام خوشه‌سازی دو حالت برایتان پیش می‌آید
یک: ممکن است هنوز تنشی قوی برای نوشتن در شما ایجاد نشده‌باشد. پیشنهاد می‌کنم چنددقیقه‌ای به کار دیگری مشغول شوید یا کمی چرت بزنید. حتی می‌توانید قدمی دراطراف بزنید و بعد از گذر مدت زمانی، دوباره سروقت نوشته حاضر شوید.
دو: بلافاصله بعد از خوشه‌سازی در یک لحظه و در حین ساخت خوشه‌ها، تنشی برای نوشتن به واسطه‌ی تغییر احساسات درون، بر شما فائق می‌شود. این لحظه را جدی بگیرید و شروع به نوشتن کنید.
خاطرتان باشد همین لحظه می‌تواند بر نوشتن اولین سطر از نوشته‌های‌تان تاثیر شگرفی بگذارد و به متن شما جهت فکری مناسبی بدهد.
نیازی به اضافه گویی کردن ندارید، هدف  نوشتن یک متن کوتاه از تداعی‌های شکل گرفته از یک کلمه‌ی اصلی است.
حین نوشتن به خوشه‌ی ساخته‌شده نگاه کنید.چراکه حین نوشتن، بر اساس تفکر مفهومی است که کلمات را کنار هم می‌چینیم حال‌ آن‌که ما نیازمند تفکر تصویری حاصل از خوشه‌ها نیز هستیم. بنابراین لازم است برای نوشتن، میان تفکر و تصویر مدام در حال رفت‌و‌آمد باشیم.خاطرتان باشد که نوشتن با کمک خوشه‌سازی یک بازی دوجانبه است میان تفکر تصویری و مفهومی.
دو ثمره‌ی خوشه‌سازی: از آگاهی تا انتخاب
نوشتن با خوشه‌سازی ما را با دو تجربه همراه خواهد کرد.
تجربه‌ی اول:
وقتی از تداعی‌های مختلفی در خوشه‌سازی استفاده می‌کنید، برای نوشتن امکانات زیادی در دسترس‌تان قرار می‌گیرد که به راحتی می‌تواند به نوشته‌ معنا و مفهوم دهد. به مرور همین معنا ومفهوم نوشتاری و قدرت انتخاب تداعی‌های مختلف باعث بهره‌مندی نوشته‌، از یک مرکز ثقل مناسبی می‌شود. زمانی که این کلمات را به طور جداگانه‌ای در دفترچه یادداشت شما باشند شاید معنای خاصی را در پی نداشته باشند اما قرارگیری‌شان در کنار خوشه‌های ساخته شده بیانگر معنا و مفهوم خاصی در نوشته‌تان می‌شود.این همان خصلت طبیعی نوشتن یک متن است.
خاطرتان باشد اگر از خوشه‌سازی و انجام دادنش آزرده‌خاطر شدید، پای تفکر مفهومی به میان آمده‌است.خیلی سخت نگیرید کافی است به بی‌پروا نویسی کلمات بدون هیچ گونه فیلتری ادامه دهیدو اتصال این زنجیره‌ی کلمات را با نگاه منطقی پاره نکنید. به جای آن به تفکر تصویری‌تان بها دهید تا امکانات خلاق نهفته در ذهن‌تان در هر نوشته‌‎ای فرصت ظهور پیدا کند.
جمع‌بندی:
خوشه‌سازی یعنی جمع کردن ایده‌های نوشتاری برای بداهه‌نویسی و نوشتن ارگانیک. انشاهای مدرسه را به یاد بیاورید که در نوشتنش به هر کلمه‌ای متوسل می‌شدید و در نهایت سالادی از کلمات احساسی به خورد معلم و هم‌کلاسی‌های‌تان می‌دادید .حال خوشه‌سازی یک تصویر درست از یک مفهوم ذهنی را همراه با تداعی‌های لازم در اختیار می‌گذارد تا جنس نوشته بیشتر از هر چیزی به خودتان نزدیک باشد. به خاطرات و اندیشه‌هایی که در زندگی روزمره داشتید و به تفکر تصویری‌تان بها دهید تا امکانات خلاق نهفته در ذهن‌تان در نوشته‌ها بارز شود.خوشه سازی یک ذخیره‌ غنی اطلاعاتی است که حین نوشتن به شما جهت می‌دهد و منجر به خلاقیت نوشتاری‌تان می‌شود.

 

2 پاسخ به “سوپ ایده با خوشه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی نوشتاری”

  1. کاوه کارگر گفت:

    تکنیک جالبی بود اصلا تا حالا نشنیده بودم
    حتما امتحان می کنم

  2. مینو گفت:

    پست بسیار خوشمزه‌ای بود برای من که هم عاشق سوپ هستم و هم ایده‌پردازی:)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *